اهميت آموزش مطالعات اجتماعي

تربيت » يكي از ابعاد تربيت انسان، بعد اجتماعي است. مقصود از

تربيت افراد به گون هاي است كه از مهارت هاي اجتماعي، ،« اجتماعي

ارتباطي، اقتصادي و محيط شناسي برخوردار باشند. آموزش و پرورش بايد

دانش آموزان را افرادي مطلع نسبت به مسائل گذشته، حال و آينده ي جامعه،

محيط زندگي (اعم از طبيعي و اجتماعي )، متعهد به ارزش ها و علاقه مند به

مشاركت در فعاليت هاي اجتماعي، سياسي و داشتن روحيه ي انتقاذپذيري و

انتقادكنندگي تربيت كند. تنها از طريق آموزش مطالعات اجتماعي است كه

افراد با محيط جامعه، ارز شها، فرآيندهاي اجتماعي و اقتصادي، و

مسئوليت هاي خود نسبت به ديگران آشنا مي شوند. هيچ يك از مواد درسي

همچون مطالعات اجتماعي نمي تواند به تحقق اين هدف ها كمك كند. به

طور كلي، مطالعات اجتماعي برنامه اي است كه در آن محاسن زير قابل

مشاهده است:

1. به ايجاد فهم وسيع موضوعات هفت گانه ي علوم اجتماعي كمك

مي كند.

2. به نيازهاي فرد و جامعه توجه دارد.

3. محتوا و روش هاي برگرفته از موضوعات علوم اجتماعي با توجه به

ويژگي مخاطبان، با زباني ساده ارائه م يشود.

4. پرورش مهارت هاي فرآيند تفكر، نظير گردآوري اطلاعات، مشاهده

كردن، حل مسئله، تعميم دادن استنتاج كردن و... از هدف هاي اساسي آن

است.

5. در آن، مهارت تصميم گيري در مواجه با مسائل اجتماعي آموزش

داده مي شود.

6.مهارت هاي ارتباطي در آن تقويت مي شود.

7. تجربه ها و دانشها به شكل معني دار با يكديگر تلفيق مي شوند.

8. به ايجاد سازگاري بين فرد و جامعه كمك مي كند.

9. افراد را براي برخورد مسئولانه اجتماعي و محيطي آماده مي كند.

10 . به آموزش مهارت هاي اقتصادي توجه دارد.

مقصد آموزش مطالعات اجتماعي

مطالعات اجتماعي در مدرسه به دنبال آن است كه به بچه ها در

خودشناسي، درك و فهم جامعه ي محلي، سرزمين ملي و جامعه ي جهاني،

فرآيند اجتماعي شدن، درك بهتر از مسائل اجتماعي، اقتصادي و سياسي،

درك گذشته و حال به مثابه مبنايي براي تصميم گيري، توانايي حل مسئله،

كسب مهار تها و ايجاد يك نقش مشاركتي فعال در جامعه و پايبندي به

ارزش ها كمك مي كند.

خلاصه ي كلام اين كه مطالعات اجتماعي به دانش آموز كمك مي كند

كه ياد بگيرد، در دنياي امروز و فردا زندگي موفقي داشته باشد، روابط خود را

با ديگران تنظيم كند، جامعه و فرهنگ خود را بشناسد، از امكانات و منابع

محيطي استفاده كند و با محي طهاي طبيعي اجتماعي تعامل سازند هاي برقرار

كند.

رابطه مطالعات اجتماعي با ساير علوم

همان گونه كه گفته شد، مطالعات اجتماعي برنامه اي است كه عملكرد

جوامع انساني در گذشته، حال و آينده را مطالعه ميكند. عملكرد انسان را

مي توان از منظر تاريخي، اقتصادي، فرهنگي و اجتماعي مورد مطالعه قرار

داد. علوم گوناگون اجتماعي نظير تاريخ، جغرافيا، اقتصاد، سياست و

جامعه شناسي، اگرچه هر كدام ويژگي هاي خاص خود را دارند و به گونه اي

هر يك علم مستقلي را تشكيل ميدهند، اما وقتي كه براي نيل به

هدف هاي مشخص در يك كل قرار مي گيرند، از فرديت علمي خود بيرون

مي آيند و جزء مناسب و مؤثري از يك كل را تشكيل مي دهند. در حال

حاضر، هر كدام از علوم اجتماعي جايگاه خود را در برنامه ي درسي مطالعات

اجتماعي حفظ كرده اند و در ساختار برنامه مشاركت دارند.

تاريخ و مطالعات اجتماعي

آموزش تاريخ در دوره ي ابتدايي از اهميت ويژ هاي برخوردار است و با

هدف هاي تربيت شهروند رابطه ي مستقيم دارد. درس تاريخ به دانش آموزان

كمك مي كند تا آن ها سابقه ي تاريخي مردم خودشان را تشخيص دهند و

احساس عشق به كشور، قدرداني و شناخت تلاش هاي شخصيت ها و مردم

را در ساختن جامعه، در خود توسعه دهند.

جغرافيا و مطالعات اجتماعي

حوادث تاريخي در بستر مكان اتفاق مي افتند. آموزش جغرافيا بر

شناخت مكان ها، رابطه انسان با مكان و تفاو تهاي مكاني از مكان ديگر

تأكيد دارد. از طريق مطالعه ي جغرافيا، كودكان ضمن شناخت مكان ها،

ارتباط مكان ها با يكديگر، جابه جايي انسان روي زمين، ويژگي هاي مكان ها

و نحوه شكل گيري و شخصيت آن ها، به تأثيرات و اهميت دانش جغرافيا در

زندگي انسان پي مي برند.

اقتصاد و مطالعات اجتماعي

انسان از كودكي تا پايان زندگي خود با فعاليت هاي اقتصادي سروكار

دارد. از طريق مطالعه اقتصاد، دانش آموزان ياد مي گيرند كه انسان داراي

يك سلسله نيازها، از جمله نيازهاي مادي است. از سوي ديگر، براي تأمين

اين نيازها بايد از منابع استفاده كند. منابع گاه پراكنده اند و گاه محدود.

انسان ها براي تأمين نيازهاي خود به يكديگر وابست هاند و اين وابستگي از

نظر شدت و وسعت فرق مي كند.

علت رونق داد و ستد و تجارت و بازرگاني ناشي از پراكندگي منابع و

تخصصي شدن توليد است.

انسان شناسي و مطالعات اجتماعي

انسان شناسي، شاخ هاي از علوم اجتماعي است كه فرهنگ، مذهب، هنر،

حرفه ها، نمادهاي اجتماعي و تفاوت هاي فرهنگ ها را در جوامع گوناگون به

صورت مقايس هاي مطالعه م يكند. هر جامعه داراي نظامي از اعتقادات

ناميده مي شود. فرهنگ « فرهنگ » دانش، ارزش ها و مهارت هايي است كه

آموختني است و به عنوان راهنما براي رفتار انساني در جامع هاي خاص عمل

مي كند.

علوم سياسي و مطالعات اجتماعي

علوم سياسي رشته اي از علوم اجتماعي است كه حكومت، فرآيندهاي

سياسي و تصميم گيري هاي سياسي را مطالعه مي كند. هر كشور داراي نظام

سياسي خاصي است و مي كوشد كه ارزش ها، اعتقادات سرزمين هايي را كه

با نظام سياسي جامعه سازگار هستند، در كودكان دروني سازد. اين جريان

نام دارد. كودكان در دوره ي ابتدايي براي « جامعه پذيري سياسي » يادگيري

تربيت سياسي انعطاف بيشتري دارند. به همين دليل، اين دوره ها براي

آموزش سياسي، دوره هاي اساسي و مهمي به شمار مي روند. در آموزش

علوم سياسي، ايد ه هايي چون حكومت و ساختار آن، وظايف حكومت در

برابر مردم، وظايف مردم در برابر حكومت، قوانين و خط مشي ها مورد مطالعه

قرار مي گيرند. از طريق علوم سياسي، كودكان بايد سواد مدني خود را توسعه

دهند و دموكراسي را تمرين كنند.

جامعه شناسي و مطالعات اجتماعي

جامعه شناسي رشته ي وسيعي از علوم اجتماعي است كه در مورد ساختار

جامعه، گروه ها، نهادها و فرهنگ بحث ها مي كند. در برنامه ي درسي

مطالعات اجتماعي، ايده ها و مفاهيمي نظير: خانواده، طبقات اجتماعي،

ارزش ها، هنجارها و نحوه ي كنترل اجتماعي كه برگرفته از جامعه شناسي

هستند، مورد مطالعه قرار مي گيرند.

بخش عمده اي از موضوعات مطالعات اجتماعي به ويژه در دوره ي

ابتدايي، برگرفته از جامعه شناسي است. يكي از واحدهاي قابل مطالعه در

است. كودكان، ساختار خانواده، يعني اين گروه بنيادي « خانواده » پايه ي اول

جامعه، كاركردهاي آن و نقشهاي اعضاي آن را ياد ميگيرند. معمولاً در

پايه هاي ابتدايي، بعد از خانواده، همسايه، زندگي در جامعه و نهادهاي

اجتماعي ، گروه هاي اجتماعي و نحوه ي شكل گيري آن ها مطالعه مي شود.

هدف هاي كلي آموزش مطالعات اجتماعي در دوره ي آموزش

ابتدايي

الف) قلمروشناختي

1. نيازها، علاقه ها، استعدادها و توانايي هاي خود و ديگران؛

2. نحوه ي زندگي در خانواده، همسايگي و اجتماعات (محله، روستا،

شهر، استان، ناحيه و كشور)؛

3. نيازهاي خانواده و چگونگي تأمين آن ها؛

4. رابطه ي متقابل انسان و محيط؛

5. محيط طبيعي و پديده هاي جغرافيايي؛

6. وابستگي افراد و مكان ها به يكديگر؛

7. جابه جايي و ارتباطات؛

8. كاركردهاي اساسي مسجد، مدرسه و برخي از نهادهاي مهم؛

9. مفهوم تغيير در جوامع، طبيعت و علل آن؛

10 . بهداشت و ايمني (اجتماعي - محيطي)؛

11 . نحوه گذران اوقات فراغت.

12 . منابع، بهره برداري و توسعه ي پايدار؛

13 . توليد، مبادله، مصرف؛

14 . جمعيت، مشاغل، محصولات و توانايي هاي محيط زندگي؛

15 . آداب و رسوم؛

16 . آثار باستاني و بناهاي تاريخي مهم؛

17 . شخصيت هاي مهم ديني، ملي و علمي؛

18 . رويدادهاي مهم تاريخي ايران؛

19 . مشتركات ملي (سرزمين مشترك ، دين و آداب و رسوم مشترك،

زبان و خط مشترك، پرچم مشترك و سرود ملي)؛

20 . مقايسه ي نواحي جغرافيايي ايران با برخي از نواحي ديگر؛

21 . كشورهاي همسايه و فرهنگ ملل؛

22 . دنياي كار وحرفه هاي متعدد؛

23 . استفاده و سوءاستفاده انسان از زمين؛

24 . نظام حكومتي در كشورها و درك مناسبات دوجانبه دولت و مردم؛

ب) قلمرو نگرشي

1. احترام به ارزش هاي اسلامي؛

2. احترام به خانواده و قدرداني از اعضاي آن؛

3. احساس قدرداني نسبت به افراد و مؤسساتي كه در تأمين نيازهاي

انسان مشاركت دارند؛

4. احترام به همسايگان.

5. اهميت دادن به روابط اجتماعي با ديگران؛

6. احترام به قوانين و مقررات اجتماعي؛

7. علاقه مندي به شخصيت هاي ديني، ملي و علمي؛

8. علاقه مندي به حفظ ميراث فرهنگي؛

9. ارزش گذاري بر منابع طبيعي و انواع انرژي؛

10 . داشتن روحيه ي صرفه جويي و پرهيز از اسراف؛

11 . ارزش قائل شدن براي خانواده ي كوچك؛

12 . اهميت دادن به بهداشت فردي و اجتماعي؛

13 . احساس مسئوليت در برابر آلودگي هاي زيس تمحيطي؛

14 . علاقه به بهره گيري صحيح از اوقات فراغت؛

15 . احساس مسئوليت در برابر جامعه و سرنوشت كشور؛

16 . قدرداني از شهدا و افرادي كه براي سعادت مردم تلاش مي كنند؛

17 . علاقه مندي به مطالعه، تحقيق و تفحص.

ج) قلمرو مهارتي

1. كسب مهار ت هاي فرآيند تفكر، نظير گردآوري اطلاعات، استفاده از

منابع، دسته بندي كردن، مقايسه كردن و نتيجه گيري؛

2. توانايي برقراري ارتباط با ديگران؛

3. شركت در بحثهاي گروهي و مشاركت در عقيده و تجربيات

ديگران؛

4. توانايي نوشتن نامه و تهيه ي گزارش؛

5. تجسم زندگي در زمان ها و مكان هاي ديگر؛

6. توانايي ترسيم نقش ههاي ساده، طراحي جدول و نمودار؛

7. توانايي تصميم گيري و برخورد عاقلانه هنگام مواجه شدن با خطر؛